صفحه ها
دسته
دوستان وبلاگي
منابع و ماخذ وبلاگ
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 238797
تعداد نوشته ها : 352
تعداد نظرات : 72
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان
٭ داود قاسم‌پور دانشگاه تهران، یکی از مراکز حساس و تاثیرگذاری بود که در دوره رضا شاه بنیان نهاده شد. این دانشگاه پس از تاسیس، بستری برای حرکت‌های سیاسی گردید که تا به امروز این نقش پا بر جاست. یکی از مقاطعی که دانشگاه تهران در آن ایفاگر نقش ویژه‌ای شد قیام 15 خرداد 1342 بود. این قیام، یکی از برهه‌های حساس تاریخ ایران است که طبقات مختلفی از مردم در آن شرکت داشتند و دامنه‌ی وسعت آن، تعدادی از شهرهای کشور را در بر گرفت. در این حرکت دانشجویان به تبعیت از امام خمینی پای در میدان مبارزه با رژیم شاه گذاشتند. در این مقاله به بررسی نقش دانشگاه تهران در قیام 15 خرداد پرداخته می‌شود. 1ـ نمایی از فعالیت‌های دانشجویان تا آغاز نهضت حضرت امام(ره)اگرچه بنیاد بنیان دانشگاه به معنی خاص آن، در دوران سلطنت پهلوی اول تحقق یافت، ولی دانشجویان بازگشته از فرنگ و نیز محصلان دارالفنون، در تحقق مشروطیت، فعالانه در عرصه بودند. در دوره رضاشاه، دانشجویان در خارج، به عنوان یکی از نیروهای فعال در عرصه سیاسی داخلی حضور داشتند و این امر به خصوص افشاگریهای آنان علیه رضا شاه در آلمان و فرانسه و نیز در هنگام سفرهای خارجی دولتمردان ایرانی به خارج از کشور نمود می یافت. آنان بعدها وقتی به ایران آمدند بنیان گروهی را گذاشتند که در تاریخ سیاسی معاصر به عنوان گروه 53 نفره معروف گردید. شاید این مخالفتها در خارج از کشور و «اینکه فرزندان مام وطن در سرزمین اجنبی» از دولت انتقاد می‌کنند در تشویق رضا شاه به تاسیس دانشگاه به جای فرستادن دانشجو به خارج از کشور تاثیر داشت، چرا که پس از آن شاهد کم شدن اعزام دانشجو به خارج از کشور می‌باشیم.با تأ
چهارشنبه بیست و سوم 11 1387
 ٭ عبدالوهاب فراتی مقدمه:   تعیین مبدأ تاریخ انقلاب اسلامی و نیز تبیین علل و عوامل پیدایش آن، بسته به منظری دارد که پژوهشگر در تحلیل رخدادهای پیش از انقلاب، برمی‌گزیند. در یک منظر، امام خمینی رهبر نهضت اسلامی به عنوان رکنی از ارکان نهضت قلمداد می‌گردد و پژوهشگر با غیریّت سازی از جایگاهی درباره این پدیده سخن می‌گوید تا قادر به فهم کلیت و اجزاء آن در عداد رخدادهای قبل و بعد از آن باشد، از منظری دیگر، پژوهشگر می‌کوشد تا تاریخ و علل و عوامل چنین رخدادی را نه از منظر خود بلکه از منظر رهبر انقلاب که عمل‌‌ِ «انقلاب» مخلوق و محصول درایت و مدیریت اوست، ردیابی نماید. بنابر منظر اخیر، قیام پانزده خرداد 1342 نقطه آغاز انقلاب است که امام خمینی نیز در نامه‌ای به سیدحمید روحانی مؤلف «تحلیلی بر نهضت امام خمینی» بدان صراحت کرده است. در حالیکه بنابر منظر نخست، قیام مذکور نه نقطه آغاز بلکه نقطه عطف انقلاب اسلامی به حساب می‌آید و احتمالاً جغرافیای زمانی انقلاب در محدودة مبدأ آن به حوادثی همچون، کودتای 28 مرداد 1332، شهریور 1320، کودتای اسفند 1299، نهضت مشروطیت 1285 و حتی هنگامی که مدرنیته در اواسط دوره قاجاریه به ایران آمده است باز می‌گردد. طبیعتاً عقب و جلو رفتن مبدأ انقلاب اسلامی در تبیین علل و عوامل وقوع این انقلاب تأثیر زیادی خواهد گذاشت و تحلیل‌گر را با فرضیه‌های متنوعی روبرو خواهد ساخت. این نوشتار می‌کوشد تا با بازخوانی مجدد قیام پانزده خرداد چهل و دو از منظر دوم به تحلیل این حادثه و تاثیرات آن بر نهضت اسلامی دست یابد.   الف – روند حوادث قیام پانزده خرداد 1342 ریشه در حوا
*حجت‌الله کریمی (دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ)اشاره: ناکار‌ آمدی دولت امینی و عدم تواناییش در انجام اصلاحات مورد نظر آمریکا در ایران به همراه قول مساعد شاه به این دولت مبنی بر عهده گرفتن اجرای برنامه‌‌های اصلاحی مورد نظر آمریکا باعث ایجاد چرخشی در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران گردید، این دولت سیاست جدیدش در قبال ایران را بر مبنای حمایت از دیکتاتور قرار داد. به همین منظور بر روی اسدالله علم به عنوان فردی مطیع، مجرب و در عین حال سخت‌گیر و سرکوب‌گر در مواقع لازم، برای تصدی نخست‌وزیری توافق شد.اهداف و برنامه‌های دولت علم که قبلاً مشخص شده بود عبارت بود از: انجام اصلاحات موردنظر آمریکا، هموارسازی راه دیکتاتوری محمدرضا شاه و سرکوب مخالفین احتمالی. وی برای انجام اهداف و برنامه‌های تعیین شده به اقداماتی از قبیل: تمرکز قدرت در وجود شخص شاه و تنزل مقام نخست‌وزیری تا حد «نوکر و چاکر شاه»، سانسور شدید مطبوعات و رسانه‌ها، تضعیف و حذف مخالفان (در مرحله اول جبهه ملی و بعد روحانیون) و... دست زد. اما بی‌شک اولین اقدام بسیار مهم دولت علم تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی بود. مصوبه‌ای که آشکارا قانون اساسی مشروطیت را نقض می‌کرد، و باعث رویارویی جدی روحانیون به رهبری مرجع کمتر شناخته شده در آن دوره یعنی آیت‌الله خمینی با دولت و حکومت گردید، و نقطه شروعی شد برای تعارضات اساسی بین حکومت و روحانیت، هر چند دولت در پی مخالفت‌ها و فشارهای شدید روحانیون و در رأس آن امام مجبور به لغو مصوبه شد ولی این اقدام عقب‌نشینی موقت بود. زیرا رژیم مجبور بود برای بقای خود به خواسته‌های آمریکا
چهارشنبه بیست و سوم 11 1387
٭ رحیم روحبخشزمان پرشنوندههمه بارها شنیده‌ایم که انقلاب اسلامی ایران از سوی مردم و رهبران قیام نهضت حسینی (ع) خوانده شده که تماشاگر ندارد و ایام محرم و عاشورا مهم‌ترین روزهای انقلاب را شامل شده است. خوبست که کمی به عقب برویم و به سال‌ها قبل از انقلاب نگاهی بیاندازیم. به دوره‌‌ای نظر افکنیم که به قیام عمومی مردم ایران در پانزدهم خرداد 1342 ختم شد و فصل مهمی در تاریخ مبارزات دینی ـ ملی گشود. واقعه مدرسه فیضیه زمینه‌ای برای سیاسی کردن هرچه بیشتر محرم سال 1342 بود. امام از هیات مذهبی و مداحان و خطبا خواسته بودند که مسائل جاری کشور را مطرح کنند و یزید زمان را برای مردم معرفی سازند. از همین رو روضه فیضیه در منابر و مداحیهای محرم ‌آن سال جاری شد و قم به عنوان دشت کربلا در شعارها و مرثیه‌ها مطرح گردد. در مقاله زیر چگونگی تأثیر عزاداریهای محرم سال 1342 بر قیام 15 خرداد که خود زمینه‌ساز تاریخی انقلاب اسلامی  1357 گردید را بیشتر و دقیق‌تر مطالعه خواهید نمود. «اطلاعات واصله از منابع مختلف حاکیست، وضع عزاداری در سال جاری (محرم 1342) در تهران بسیار بی‌سابقه بود و در دستجات و مجالس روضه‌خوانی تعداد زیادی جمعیت شرکت می‌کرد که شاید در ده سال اخیر بی‌سابقه بود...»[1]سؤال بنیادین مقاله این است که مجالس سوگواری دهه اول محرم 1383 ق/ 3 ـ 13 خرداد 1342 ش چه تأثیری بر حضور خودجوش توده‌های مؤمنین مذهبی در قیام 15 خرداد داشت؟ در این ارتباط چه مؤلفه‌هایی نقش داشتند؟ و امام خمینی به عنوان رهبر نهضت از چه ساز و کارهایی برای این منظور استفاده کرد؟هنوز چند ماهی از نهضت امام خمینی نگذشته بود که م
چهارشنبه بیست و سوم 11 1387
٭ میرزا باقر علیان‌نژاد  اشاره تاریخ مطبوعات ایران در تناسب با تاریخ سیاسی و سپس تاریخ فرهنگی کشور، قابل ارزیابی است‌. چه بسا این تناسب در دوره پهلوی روشن‌تر از دیگر ادوار باشد; چرا که فراز و فرود امور سیاسی‌، چه در دوره رضاشاه و چه در زمان سلطنت پسرش‌، و متعاقب آن دگرگونیهای فرهنگی‌، به نحوی چشمگیر بود که نخستین امواج آن ابتدا به صفحات جراید می‌رسید و سپس دیگر صحنه‌های جامعه را در بر می‌گرفت‌. وابستگی سیاسی‌، رشد و فراگیر شدن اختناق و سانسور از یک طرف و رشد نایافتگی و کم تجربگی جامعه مطبوعات از سوی دیگر، بویژه در زمان پهلوی دوم‌، مطبوعات را تبدیل به فرمایشی‌ترین بخش فرهنگی کشور کرده بود. روزنامه‌ها آیینه دربار بودند و در آزادترین شکل خود، نمایشگر کشمکشهای سازمان یافته احزاب دولتی‌. در چنین فضایی‌، چرخ مطبوعات‌، توانی جز کشیدن ارابه نظام شاهنشاهی را نداشت و به همین جهت پس از کودتای 28 مرداد 1332 و تحکیم پایه‌های دیکتاتوری محمدرضا پهلوی‌، آفتاب مطبوعات تا 25 سال بعد، در غروبی تحمیلی فروخفت و ادبیاتی که از روشنایی حقیقت به دور بود، زبان جراید کشور گردید. در چنین فضایی‌، تبلیغ از آنچه که به «اصلاحات‌» مشهور شد و بعدها «انقلاب شاه و ملت‌» لقب گرفت‌، آغاز گردید. سیاستهای امریکا برای ملحق کردن ایران به جهان سرمایه‌داری و تبدیل آن به یکی از بلوکهای دنیای غرب ـ چه از لحاظ سیاسی و چه از نظر اقتصادی ـ ایجاد بازار مصرف‌، حضور بنگاههای اقتصادی در ایران‌، تأمین امنیت برای صدور انرژی از خلیج فارس و بالاخره پشتیبانی از دولت اسرائ
چهارشنبه بیست و سوم 11 1387
لحظه به لحظه با روحِ خدا تا پیروزی: نوزدهم بهمن 1357پژوهشگر: حسین صدیقی چکیده: ساعت ده امروز هزاران تن از نظامیان ، همافران و افسران نیروی هوایی برای نخستین بار به طور جمعی و با اونیفورم نظامی در اقامتگاه امام خمینی رژه رفتند . همافران که در حال رژه اشک می‌ریختند به حضور امام خمینی رسیدند . آنان بعد از احترامات نظامی و مراسم خاص شعار می‌دادند: « نظامیان ملی به فرمان خمینی ، از طاغوت کستیم به ملت پیوستیم » 19بهمن 1357 10 ربیع‌الاول 1399امام خمینی با ارسال نامه‌ای به آیت‌الله محمد صدوقی از پیامهای تبریک مردم استان یزد به مناسبت ورود ایشان به ایران تشکر نمودند و از مردم آن سامان خواستند که « همبستگی خود را کماکان با سایر طبقات ملت حفظ نموده و از تفرقه و اختلاف پرهیز نمایند » صحیفه جلد ششم ص 96 ***امروز میلیون‌ها تن در سراسر کشور با راه‌پیمایی گسترده خود از نخست‌وزیری بازرگان و مورد تأیید امام اعلام پشتیبانی کردند و با شعارهای گوناگونی وفاداری خود را نسبت به امام خمینی ابراز داشتند . در ساعت 8 صبح جمعی از بازرگان و اهالی بازار تهران در مدرسه علوی به حضور امام خمینی رسیدند . در ابتدای این دیدار نماینده بازاریان ضمن تبریک بازگشت امام خمینی به ایران ، حمایت بازاریان را از دولت منتخب اعلام داشت . آن گاه امام خمینی طی سخنانی نقش بازاریان را در گسترش مبارزات مردم ایران علیه رژیم و پیشبرد نهضت اسلامی ستودند و فرمودند « اگر بازارهای ایران نبود معلوم نبود که ما بتوانیم به مقصد برسیم ، این پشتیبانی بازارهای ایران و پشتیبانی سایر اصنافی که ما داریم ... اسباب این شد . که الحمدالله به این پیشرفت عظیم رسیده است
سه شنبه بیست و دوم 11 1387
لحظه به لحظه با روحِ خدا تا پیروزی: هجدهم بهمن 1357پژوهشگر: حسین صدیقی چکیده: از آنجا که تلویزیون در اشغال نظامیان بود ، گروهی از کارکنان اعتصابی تلویزیون ترتیبی دادند که رویدادهای انقلاب از کانال خاصی تحت عنوان « کانال ده » ، یا « کانال انقلاب » پخش شود مسئولیت نصب و راه‌اندازی کانال تلویزیونی انقلاب را در دهه فجر « 12 تا 22 بهمن » آقای شکرالله حیدری به عهده داشته است . 18 بهمن 1357 9 ربیع‌الاول 1399حضرت امام خمینی در نامه‌ای خطاب به حجت‌الاسلام محمودی از پیام‌های تبریک روحانیون و مردم ورامین و دعوت از معظم‌له برای تشریف فرمایی به آن سامان تشکر کردند . صحیفه ج 6 ، ص 90 ***محمود هاشمی معاون فرماندار قم استعفای خود را به امام خمینی تقدیم کرد. از سوی امام به مهندس بازرگان توصیه شد او را در مقام خود ابقا کند . اطلاعات 18/11/1357 ص 2 ***حجت‌الاسلام دکتر محمد مفتح در مورد این که چرا امام خمینی هنگام بازگشت به ایران در پاسخ به این سؤال خبرنگار که از ورود به ایران چه احساسی دارید ؟ ایشان فرمودند " احساسی ندارم " چنین گفت : "برای امام خمینی که سال‌ها عمرشان را صرف مبارزات ملی کرده‌اند چه احساسی می‌تواند گویاتر از این باشد که جان در کف و با قبول تمام مخاطرات تصمیم گرفتند که به ایران برگردند تا در کنار مردم مسلمان ایران باشند ، بعلاوه برغم توصیه‌های اطرافیان که عزیمت ایشان را به بهشت‌زهرا به دلیل ازدحام و مخاطرات احتمالی منع می‌کردند ایشان با قبول همه این مخاطرات به بهشت‌زهرا رفتند تا خاطره شهدا را زنده کنند و با وجود ضعف شدید ناشی از ازدحام باز هم ت
سه شنبه بیست و دوم 11 1387
٭ دکتر علیرضا علی صوفی  چکیده پیوستگی تحولات ایران با رویدادهای جهانی و بازیگران اصلی صحنه بین المللی در تاریخ معاصر ، به حدی گسترده است که بی توجهی و نادیده گرفتن آن شناخت دقیق و درک صحیح از اتفاقات گوناگون سیاسی و اقتصادی و اجتماعی را ناممکن می سازد. از این رو ، آنچه رویدادهای دوران محمدرضا شاه را در ارتباط گسترده و پیچیده تری با نظام بین المللی قرار می دهد ، جنگ سردی است که میان دو جهان کمونیسم و سرمایه داری حاکم شد و کشور ایران نیز در کانون این منازعات بین المللی قرار گرفت. لذا رویدادهایی از جمله بحران تخلیه ایران در پایان جنگ جهانی دوم ، ملی شدن صنعت نفت و متعاقب آن کودتای 28 مرداد 1332 و قیام پانزده خرداد 1342و در نهایت پیروزی انقلاب اسلامی 1357 را نمی توان جدا از سیاستهای بین المللی و گرایشات سیاست خارجی ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. این مقاله بر آن است ، رویدادهای داخلی ایران که، به مثابه حلقه های زنجیر به هم مرتبط و متصل هستند ، در پیوند با متغیرهای بین المللی و تأثیر گذار بر وقایع ایران تبیین گردد. در مجموع، بحران های حکومت شاه به چهار بخش تقسیم شده که عبارت است از: 1- بحران مشروعیت سیاسی (وجاهت سیاسی)                  2- بحران مشروعیت مذهبی (وجاهت مذهبی) 3- بحران مشروعیت اقتصادی (وجاهت اقتصادی)             4- بحران مشروعیت بین المللی( وجاهت جهانی ) از آنجایی که تفکیک این بحران ها در سرنوشت نهایی حکومت شاه از هم ممکن نیست و عامل خارجی نیز در پیدایش و تشدید این بحران ها نقش عمده ای ایفاء نموده است و نیز به م
لحظه به لحظه با روحِ خدا تا پیروزی: هفدهم بهمن 1357پژوهشگر: حسین صدیقی چکیده: "...مملکتی که الان دست شما افتاده است. مملکتی است که «اجنبی زده» باید گفت «جنگزده» ، «زلزله زده» .. همه باید دست به هم بدهید که جامعه ملی انسانی ایران ان‌شاءالله از زیر بار این اختناق و این گرفتاری‌ها بیرون بیاید ... و از این انهدامی که دارد پیدا می‌کند نجات بدهند» از لحظه ورود امام خمینی به ایران،‌ آیات عظام قم، مشهد و نجف و سراسر کشور و علمای اعلام و حجج اسلام و سایر طبقات مردم، طی تلگراف‌ها و نامه ورود معظم له را تبریک گفته و پیروزی نهایی انقلاب اسلامی را از خداوند متعال خواستار شدند، امام خمینی پاسخ آقایان مراجع تقلید و آیات عظم را جداگانه دادند، ولی نظر به این که تلگراف‌ها و تبریکات سایر طبقات زیادتر از حدی بود که بتوان به همه آنها پاسخ داد. لذا معظم له طی پیامی که از مدرسه علوی منتشر کردند از کلیه کسانی که بازگشت ایشان به ایران را «به وسیله تلگراف، نامه و مطبوعات تبریک گفته یا شکرگزاری و اظهار محبت، وفاداری، قدردانی و همبستگی کرده‌اند» تشکر کرده «و پیروزی همه را در غلبه بر دشمنان اسلام و مسلمین و برقرار ساختن جمهوری اسلامی از خداوند متعال» خواستار شدند. اطلاعات 17/11/1357 ، ص 2 کیهان 17/11/1357 ، ص 1 صحیفه امام ، ج 6، ص 71***************************حضرت امام خمینی در نامه‌ای به آیت‌الله سید جلال‌الدین طاهری اصفهانی وصول تلگراف و نامه ایشان را اعلام داشتند. صحیفه ج 6، ص 72***************************امام خمینی از نامه تبریک حجت الاسلام سید سجاد حججی میانه&zwn
سه شنبه بیست و دوم 11 1387
لحظه به لحظه با روحِ خدا تا پیروزی: شانزدهم بهمنپژوهشگر: حسین صدیقی چکیده: علمای خوزستان و جمعی از مردم در مدرسه علوی با امام خمینی ملاقات و گفتگو نمودند، امام خمینی طی سخنانی وحدت کلمه را رمز پیروزی ملت ایران دانستند و فرمودند: «ما تکلیفمان الان این است که دنباله این نهضت را بگیریم و همه با هم در صف واحد بدون اینکه اصلا امتیازی در کار باشد الا فی مقام الهدایة. و این راه را طی بکنیم و به آخر برسانیم». امام خمینی در یک کنفرانس مطبوعاتی مهندس مهدی بازرگان را به عنوان نخست وزیر دولت موقت حکومت اسلامی ایران معرفی نمودند.این کنفرانس ساعت هفده و هفده دقیقه امروز در سالن دبیرستان علوی تهران برگزار شد، در این کنفرانس مطبوعاتی بیش از 400 نفر خبرنگار و عکاس ایرانی و خارجی شرکت داشتند.ابتدا امام خمینی طی سخنانی ضمن تشریح اوضاع آشفته ایران و تأکید بر غیرقانونی بودن رژیم پهلوی، مهندس مهدی بازرگان را به عنوان نخست‌وزیر دولت موقت معرفی نمودند و اعلام نمودند که «اطاعت از حکومت وی واجب است و مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است، قیام بر علیه شرع است» قیام بر علیه حکومت شرع جزایش در قانون ما هست، در فقه ما هست، جزای آن بسیار زیاد است».پس از سخنان امام خمینی و معرفی نخست وزیر دولت موقت خبرنگار پرسش‌های خود را مطرح کردند. امام به این پرسش‌ها به اختصار پاسخ دادند. حضرت امام در پاسخ به این سؤال که [حضرت آیت‌الله فرمودید کسانی که این دولت را نپذیرند مجازات خواهد شد، اگر ارتش نپذیرفت چه پیش‌بینی می‌کنید و چه خواهید کرد؟] فرمودند: «ارتش چنان عملی را نخواهد کرد و اگر بکند اولا از طرف خدا مجازات خواهد شد و ثانیا در موقع
سه شنبه بیست و دوم 11 1387
X